Jest tu kilka sklep\u00f3w, szko\u0142a, par\u0119 niewysokich blok\u00f3w. Z okolic zaniedbanego dworca odje\u017cd\u017ca autobus do Poznania. Po g\u0119stym lasku szwendaj\u0105 si\u0119 nastolatki. Jest normalnie. Tylko wszystko zapada si\u0119 pod ziemi\u0119.<\/p>\n
W Wapnie, wsi na granicy Wielkopolski i Kujaw, ludzie pami\u0119taj\u0105, jak 44 lata temu pojawi\u0142a si\u0119 dziura.W \u015brodku wsi le\u017cy od\u0142ogiem kawa\u0142 zaro\u015bni\u0119tego samosiejkami, obni\u017conego terenu. Ca\u0142y czas si\u0119 zapada – od 3 do 8 milimetr\u00f3w na rok. W lutym pojawi\u0142a si\u0119 dziura w dziurze. Nie mo\u017cna podej\u015b\u0107 blisko, dost\u0119pu broni\u0105 ostrzegawcze tablice: \u201cTeren szk\u00f3d g\u00f3rniczych. Wst\u0119p wzbroniony\u201d.Nowe zapadlisko ma \u015brednic\u0119 trzydziestu i g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 kilkunastu metr\u00f3w. Na szcz\u0119\u015bcie – tym razem – omin\u0119\u0142o domy. Zagro\u017cone jest przedszkole, le\u017c\u0105ce niedaleko leja. Gmina wybudowa\u0142a ju\u017c nowe.Kiedy zbli\u017camy si\u0119 do znaku, grupka dzieciak\u00f3w na rowerach krzyczy: \u201ctam nie wolno wchodzi\u0107!\u201d.Tam, czyli w miejsce, gdzie kiedy\u015b sta\u0142o osiedle. Przed domami \u017cony g\u00f3rnik\u00f3w plotkowa\u0142y o tym, co si\u0119 dzieje w tutejszej kopalni soli. W latach 70. powod\u00f3w do plotek by\u0142o coraz wi\u0119cej.Wagoniki przypominaj\u0105 o istniej\u0105cej kiedy\u015b w Wapnie kopalniAutor: Katarzyna Kojzar, Marcel Wandas\u0179r\u00f3d\u0142o: Archiwum prywatnePobudka z zapachem siarkowodoruJest 5 sierpnia 1977 roku, tu\u017c po p\u00f3\u0142nocy. Wapno \u015bpi. W pracy na nocnej zmianie jest sze\u015bciu g\u00f3rnik\u00f3w, kt\u00f3rzy sprawdzaj\u0105 szyby kopalni. Wiedz\u0105 ju\u017c, \u017ce zak\u0142adu nie uda si\u0119 uratowa\u0107. S\u0142ysz\u0105 trzeszczenie p\u0119kaj\u0105cych strop\u00f3w kom\u00f3r solnych, widz\u0105 dziwn\u0105 \u0142un\u0119, czuj\u0105 zapach siarkowodoru. Do kopalni wdar\u0142a si\u0119 ogromna ilo\u015b\u0107 s\u0142odkiej wody, najwi\u0119kszego wroga wydobycia soli.G\u00f3rnicy w po\u015bpiechu wyje\u017cd\u017caj\u0105 na g\u00f3r\u0119.Kilka godzin p\u00f3\u017aniej, nad ranem, niekt\u00f3rych mieszka\u0144c\u00f3w budzi niepokoj\u0105cy ha\u0142as. Wychodz\u0105 przed domy. Pierwsz\u0105 oznak\u0105 zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 katastrofy jest przechylaj\u0105cy si\u0119 s\u0142up energetyczny. Potem widz\u0105 szczelin\u0119 w ziemi, kt\u00f3ra zaczyna si\u0119 powi\u0119ksza\u0107.Za chwil\u0119 zapadaj\u0105 si\u0119 gara\u017ce. \u015aciany p\u0119kaj\u0105, jakby by\u0142y zrobione z dykty, budynki \u0142ami\u0105 si\u0119 na p\u00f3\u0142. Zapada decyzja: ewakuujemy. Mieszka\u0144cy dom\u00f3w po\u0142o\u017conych najbli\u017cej kopalni maj\u0105 zabra\u0107 tylko najwa\u017cniejsze rzeczy. Pakuj\u0105 si\u0119 w po\u015bpiechu, opuszczaj\u0105 swoje domostwa jeszcze przed po\u0142udniem.Jedena\u015bcie dni p\u00f3\u017aniej \u015bciany opuszczonych dom\u00f3w p\u0119kaj\u0105, szyby wypadaj\u0105 z okien. Pozostali mieszka\u0144cy zbieraj\u0105 swoje meble i dobytek \u017cycia, nie wiedz\u0105c, czy jeszcze wr\u00f3c\u0105 do Wapna. Jedn\u0105 starsz\u0105 pani\u0105 – tak potem b\u0119d\u0105 wspomina\u0107 ewakuacj\u0119 g\u00f3rnicy – trzeba by\u0142o przez okno z \u0142\u00f3\u017ckiem wyci\u0105ga\u0107. Tak si\u0119 zapar\u0142a, \u017ce nie opu\u015bci swojego mieszkania. Tu przecie\u017c jest jej wszystko.W sumie z Wapna – na sta\u0142e, albo tylko na chwil\u0119 – wyje\u017cd\u017ca 1400 os\u00f3b. Najpierw wyprowadzaj\u0105 si\u0119 do burs, internat\u00f3w i hoteli. P\u00f3\u017aniej dostaj\u0105 mieszkania w Pile czy W\u0105growcu. Tylko niekt\u00f3rzy wracaj\u0105 do rodzinnej wsi.Wtedy jeszcze, mimo wszystko, chyba nikt nie my\u015bli o tym, \u017ce prze\u017cy\u0142 jedn\u0105 z najwi\u0119kszych katastrof g\u00f3rniczych we wsp\u00f3\u0142czesnej historii Polski.Teren szkody g\u00f3rniczej w WapnieAutor: Katarzyna Kojzar, Marcel Wandas\u0179r\u00f3d\u0142o: Archiwum prywatnePotentat na glinianych nogachHistoria wydobycia w Wapnie si\u0119ga pierwszej po\u0142owy XIX wieku, kiedy pozyskiwano tam gips. Znajdowa\u0142 si\u0119 p\u0142ytko pod powierzchni\u0105, \u0142atwo by\u0142o do niego dotrze\u0107 metod\u0105 odkrywkow\u0105. Kilkadziesi\u0105t lat p\u00f3\u017aniej odkryto, \u017ce pod gipsow\u0105 czap\u0105 znajduje si\u0119 o wiele bardziej warto\u015bciowa s\u00f3l.W 1911 roku zaczyna si\u0119 dr\u0105\u017cenie pierwszego szybu. Po I wojnie \u015bwiatowej kopalnia ro\u015bnie w si\u0142\u0119, na osiem lat przed drug\u0105 wojn\u0105 roczne wydobycie wynosi 100 tysi\u0119cy ton. W latach 50. zak\u0142ad staje si\u0119 pa\u0144stwowy i dostaje patrona: Tadeusza Ko\u015bciuszk\u0119.Wapno pi\u0119knieje, pojawi\u0142y si\u0119 osiedla dla g\u00f3rniczych rodzin, o\u015brodki kultury i sportu. Ma\u0142a wielkopolska wie\u015b staje si\u0119 najwi\u0119kszym producentem soli kamiennej w Polsce.Ju\u017c wtedy by\u0142o wiadomo, \u017ce kopalnia nie jest bezpieczna. Tak twierdzi\u0142 pracuj\u0105cy w Wapnie sztygar Antoni Wierzbicki, kt\u00f3rego wyznania spisa\u0142 Marcin Lisiecki, lokalny historyk i syn g\u00f3rnika. \u201cStarzy g\u00f3rnicy, kt\u00f3rzy pracowali w kopalni przed wojn\u0105 i w czasie okupacji, cz\u0119sto powtarzali: Po co oni tam id\u0105? Niemcy dalej nie poszli, bo bali si\u0119 zalania\u201d – czytamy w jednym z dzia\u0142\u00f3w internetowego archiwum prowadzonego przez pana Marcina, nadal mieszkaj\u0105cego w nieodleg\u0142ej od Wapna Kcyni.Wzmianki o wyciekach w znanej dzi\u015b kopalnianej dokumentacji pojawiaj\u0105 si\u0119 w 1967 roku. Pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej okazuje si\u0119, \u017ce potrzebna b\u0119dzie akcja ratownicza. Pocz\u0105tkowo chodzi o ratowanie samej kopalni, umacnianie jej konstrukcji i tamowanie wody.- Mniej wi\u0119cej od 1973, 1974 roku by\u0142o wiadomo, \u017ce woda przedostaje si\u0119 do wyrobisk z powierzchni. W kopalni zacz\u0119li pojawia\u0107 si\u0119 naukowcy. Analizowali wycieki. Okaza\u0142o si\u0119 w ko\u0144cu, \u017ce tworzy je s\u0142odka woda – opowiada Lisiecki.”Dalsze osuwanie si\u0119 ziemi jest jedynie kwesti\u0105 czasu. Tam, gdzie mieszkaj\u0105 ludzie, zachodz\u0105 takie same procesy, jak na terenie zapadliska”- w\u00f3jt Wapna Maciej K\u0119dzierskiAutor: Katarzyna Kojzar, Marcel WandasO przyczyny katastrofy w Wapnie pytamy dr S\u0142awomira Mazurka z Pa\u0144stwowego Instytutu Geologicznego – Pa\u0144stwowego Instytutu Badawczego (PIG-PIB).- W Wapnie wydobycie soli by\u0142o prowadzone star\u0105 metod\u0105 g\u00f3rnicz\u0105, czyli tworz\u0105c tradycyjn\u0105 kopalni\u0119 podziemn\u0105. Nale\u017cy zostawi\u0107 p\u00f3\u0142k\u0119 stropow\u0105 i dopiero 150 metr\u00f3w ni\u017cej mo\u017cna prowadzi\u0107 eksploatacj\u0119. I to zosta\u0142o w Wapnie wykonane. Ni\u017cej wyci\u0119to komor\u0119 soln\u0105 na pierwszym poziomie, potem pozostawiono filar i wykonano drug\u0105 komor\u0119. Nast\u0119pnie pozostawiono p\u00f3\u0142k\u0119 soln\u0105 grubo\u015bci kilkunastu metr\u00f3w i to samo realizowano na drugim i kolejnych, le\u017c\u0105cych ni\u017cej poziomach. Eksploatowano coraz g\u0142\u0119biej, tworz\u0105c swego rodzaju kratownic\u0119 z p\u00f3\u0142ek i filar\u00f3w – tak, \u017ceby jedna komora by\u0142a bezpo\u015brednio pod drug\u0105, \u017ceby g\u00f3rotw\u00f3r pozosta\u0142 stabilny – t\u0142umaczy geolog.Do lat 70. g\u00f3rnicy wkopali si\u0119 na prawie 700 metr\u00f3w pod ziemi\u0119. Koszty tak g\u0142\u0119bokiego wydobycia by\u0142y ju\u017c bardzo wysokie. – Wtedy zacz\u0119to si\u0119 zastanawia\u0107, co zrobi\u0107, \u017ceby jeszcze troch\u0119 pofedrowa\u0107? Powsta\u0142a koncepcja powrotu na sam\u0105 g\u00f3r\u0119, do p\u00f3\u0142ki stropowej. Fedruj\u0105c w ten spos\u00f3b tworzymy idealne warunki do zwi\u0119kszonych napr\u0119\u017ce\u0144 i – w konsekwencji – sp\u0119ka\u0144. A je\u015bli nast\u0105pi\u0142o sp\u0119kanie, to ma\u0142y wyciek s\u0142odkiej wody, kt\u00f3ry by\u0142 tam od dawna, zacz\u0105\u0142 przybiera\u0107 na sile. To by\u0142 narastaj\u0105cy proces. Zako\u0144czy\u0142 si\u0119 decyzj\u0105 o opuszczeniu kopalni – m\u00f3wi dr Mazurek.Pozosta\u0142o\u015bci kopalni soli w WapnieAutor: Katarzyna Kojzar, Marcel WandasKopalnia, jak dodaje geolog, by\u0142a g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em pracy dla mieszka\u0144c\u00f3w, centrum \u015bwiata. Trudno si\u0119 dziwi\u0107 ch\u0119ciom wyd\u0142u\u017cenia jej \u017cywotno\u015bci. – Dziwi\u0107 si\u0119 za to nale\u017cy zlekcewa\u017ceniu zasad bezpiecze\u0144stwa znanych w g\u00f3rnictwie solnym od dawna, daj\u0105cych si\u0119 stre\u015bci\u0107 w jednym wyra\u017ceniu: woda to \u015bmier\u0107 dla kopalni soli.Marcin Lisiecki zaznacza jednak, \u017ce to nie zarz\u0105d kopalni podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o dalszym wydobyciu. To by\u0142o – m\u00f3wi historyk – polecenie z partyjnej g\u00f3ry.Koniec z\u0142udze\u0144 po trzeciej faliLudziom po katastrofie brakuje Wapna. Mieszka\u0144cy po ewakuacji pr\u00f3buj\u0105 wraca\u0107 do swoich dom\u00f3w, przerywaj\u0105 zabezpieczaj\u0105ce teren ta\u015bmy, demontuj\u0105 ogrodzenia. Pr\u00f3buj\u0105 nawet remontowa\u0107 mieszkania, odmalowywa\u0107 \u015bciany.- W drugiej po\u0142owie sierpnia i w pa\u017adzierniku 1977 wszystko porz\u0105dnie r\u0105bn\u0119\u0142o, cho\u0107 i po tych falach zapadliskowych niekt\u00f3rzy mieszka\u0144cy postanowili zosta\u0107 w swoich domach. W styczniu 1978 roku musia\u0142o do nich dotrze\u0107, \u017ce nigdy tu nie wr\u00f3c\u0105. Wtedy jeden z dom\u00f3w, przy \u00f3wczesnej ulicy Obro\u0144c\u00f3w Stalingradu, w ca\u0142o\u015bci zapad\u0142 si\u0119 pod ziemi\u0119 – opowiada Marcin Lisiecki.W sumie zapadlisko po kopalni poch\u0142on\u0119\u0142o 40 budynk\u00f3w.Do wydobycia nie mo\u017cna by\u0142o ju\u017c wr\u00f3ci\u0107. Do lat 90. w Wapnie funkcjonowa\u0142y Zak\u0142ady Remontowe. Zajmowa\u0142y si\u0119 przede wszystkim likwidacj\u0105 i badaniem szk\u00f3d po katastrofie.Czekanie na „godzin\u0119 W”Kiedy wje\u017cd\u017ca si\u0119 do wsi, w og\u00f3le nie czu\u0107, \u017ce mieszka\u0144cy \u017cyj\u0105 na tykaj\u0105cej bombie. Jest bardzo spokojnie. Stajemy przed stacj\u0105 benzynow\u0105, na kt\u00f3rej nikogo poza nami i obs\u0142ug\u0105 nie ma. Kawa\u0142ek dalej, za dawnymi budynkami kopalni, pracuje fabryka materia\u0142\u00f3w budowlanych. Gdy chodzimy po ruinach zak\u0142adu solnego, nikt nie zwraca na nas uwagi. S\u0105 tu wielkie magazyny, w \u015brodku ca\u0142e zakurzone, z powybijanymi szybami. Jeden budynek urywa si\u0119 w po\u0142owie – tak, jakby kto\u015b go odgryz\u0142. Za p\u0142otem przestrze\u0144, pola po horyzont.Ruiny kopalni soli w WapnieAutor: Katarzyna Kojzar, Marcel WandasKopalnianych akcent\u00f3w nie brakuje. G\u0142\u00f3wna ulica Wapna nazywa si\u0119 Solna, a miejscowa kwiaciarnia nosi nazw\u0119 \u201cG\u00f3rnik\u201d. Naprzeciw urz\u0119du gminy ustawiono g\u00f3rnicze wagoniki z dat\u0105 rozpocz\u0119cia wydobycia i katastrofy. Po drugiej stronie ulicy – kamie\u0144 z wyryt\u0105 nazw\u0105 kopalni i god\u0142o g\u00f3rnicze, czyli skrzy\u017cowane \u017celazko i pyrlik \u2013 klin zatkni\u0119ty na trzonku i m\u0142otek g\u00f3rniczy.Dalej jest kilka sklep\u00f3w wielobran\u017cowych, nieczynna dyskoteka Viva, piekarnia, pizzeria, odzie\u017cowy, wyremontowana szko\u0142a. Wszystko, czego potrzeba. Na cz\u0119\u015bci dawnego zapadliska zasadzono las. Spotykamy w nim kolejn\u0105 grup\u0119 nastolatk\u00f3w, kt\u00f3ra milknie na nasz widok i odprowadza wzrokiem do momentu, a\u017c znikniemy za drzewami. Miejsce, gdzie w lutym zapad\u0142a si\u0119 ziemia, jest po drugiej stronie drogi. Do\u015b\u0107 dobrze wida\u0107 je z podw\u00f3rka przy miejscowym ko\u015bciele.Kwiaciarnia „G\u00f3rnik” w WapnieAutor: Katarzyna Kojzar, Marcel Wandas- A jeszcze lepszy widok b\u0119dziecie mie\u0107, jak obok sk\u0142adu budowlanego skr\u0119cicie na drog\u0119 z podk\u0142ad\u00f3w betonowych. Tam zapadlisko wida\u0107 jak na d\u0142oni – instruuje nas w\u00f3jt Wapna Maciej K\u0119dzierski.Kiedy dzwonimy do niego pierwszy raz, m\u00f3wi, \u017ce mo\u017ce rozmawia\u0107 o ka\u017cdej porze. W ko\u0144cu i tak pracuje 24 na 7. Tak jest, odk\u0105d w miejscowo\u015bci pojawi\u0142a si\u0119 \u015bwie\u017ca dziura. A i wcze\u015bniej mia\u0142 co robi\u0107 w gminie, kt\u00f3rej solidny kawa\u0142 bez przerwy osuwa si\u0119 pod ziemi\u0119. Na zagro\u017conym obszarze mieszka teraz 150 os\u00f3b.- Dalsze osuwanie si\u0119 ziemi jest jedynie kwesti\u0105 czasu. Tam, gdzie mieszkaj\u0105 ludzie, zachodz\u0105 takie same procesy, jak na terenie zapadliska. Troch\u0119 wolniej, bo nie prowadzono tam wydobycia gipsu, ale jednak – m\u00f3wi K\u0119dzierski.W\u00f3jt Wapna kilka razy wspomina o rekultywacji pokopalnianego terenu. Mia\u0142yby na nim powsta\u0107 studnie odwracaj\u0105ce przep\u0142yw w\u00f3d \u2013 co zatrzyma\u0142oby procesy rozpuszczania czapy gipsowej i wysadu solnego. Koszt: 11-15 milion\u00f3w z\u0142otych. A to wyliczenia ze sfinansowanej przez Narodowy Fundusz Ochrony \u015arodowiska ekspertyzy z 2014 roku. Ceny od tamtej pory posz\u0142y w g\u00f3r\u0119.Alternatyw\u0105 jest czekanie na \u201cgodzin\u0119 W\u201d i przygotowywanie planu ewakuacji. Tylko \u017ce to te\u017c b\u0119dzie kosztowa\u0107 – wed\u0142ug szacunk\u00f3w urz\u0119dnik\u00f3w z Wapna nawet do 20 milion\u00f3w z\u0142otych. Roczny bud\u017cet jednej z najmniejszych gmin w Wielkopolsce to oko\u0142o 15 milion\u00f3w. W\u00f3jt musi wi\u0119c liczy\u0107 na wsparcie. Zapytany o nie Okr\u0119gowy Urz\u0105d G\u00f3rniczy w Poznaniu twierdzi, \u017ce prowadzenie rewitalizacji ustawowo le\u017cy po stronie gminy. Odsy\u0142a te\u017c do nadzoruj\u0105cego teren wojewody wielkopolskiego. Ten na razie zdecydowa\u0142 o ogrodzeniu zapadliska. Chce te\u017c zbada\u0107 jego teren z u\u017cyciem drona. Bada\u0107 warto, bo problem dotyczy nie tylko Wapna.- Badania wykaza\u0142y, \u017ce wyrobiska kopalni s\u0105 zlewni\u0105 w\u00f3d gruntowych. W pok\u0142adach przecie\u017c zosta\u0142y urz\u0105dzenia, kt\u00f3rych koroduj\u0105, zanieczyszczaj\u0105c wod\u0119 ca\u0142\u0105 tablic\u0105 Mendelejewa. Je\u015bli nie opanujemy sytuacji, mo\u017ce doj\u015b\u0107 do ska\u017cenia wody 150-170 metr\u00f3w pod ziemi\u0105, przez co trzeba b\u0119dzie wy\u0142\u0105czy\u0107 wszystkie uj\u0119cia w promieniu 13 kilometr\u00f3w – wylicza K\u0119dzierski.O kopalni si\u0119 nie zapomina- Nie mo\u017cemy zrobi\u0107 wi\u0119cej ni\u017c monitorowanie tego terenu – rozk\u0142ada r\u0119ce geolog, dr S\u0142awomir Mazurek. – S\u0105 metody geofizyczne, dzi\u0119ki kt\u00f3rym mo\u017cemy oceni\u0107 skal\u0119 tego zjawiska i z wyprzedzeniem wiedzie\u0107, gdzie mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 kolejne zapadlisko.Marcin Lisiecki nie chce nazywa\u0107 powstawania nowych lej\u00f3w „katastrof\u0105”. – Cho\u0107 wspomnienia od\u017cy\u0142y. Rozmawiamy cz\u0119\u015bciej z moj\u0105 mam\u0105 o tym, co zdarzy\u0142o si\u0119 w 1977 roku. Jednak zar\u00f3wno m\u00f3j nie\u017cyj\u0105cy ju\u017c ojciec, jak i inni g\u00f3rnicy wspominali, \u017ce takie zjawiska b\u0119d\u0105 pojawia\u0107 si\u0119 na terenie Wapna i \u017ce trzeba si\u0119 na to przygotowa\u0107 – przyznaje.Jak m\u00f3wi, problemu nie mo\u017cna bagatelizowa\u0107, ale nie mo\u017cna te\u017c panikowa\u0107. – Zreszt\u0105 nawet w czasie najwi\u0119kszej katastrofy w g\u00f3rnictwie solnym nie by\u0142o tutaj wielkiej paniki – dodaje.Co o tym my\u015bl\u0105 mieszka\u0144cy?Pod spo\u017cywczakiem \u201cSklep Polski\u201d przy wje\u017adzie do wsi stoj\u0105 na papierosie sprzedawczynie i robotnicy. Znaj\u0105 si\u0119 dobrze, szum ich rozm\u00f3w i \u015bmiech\u00f3w s\u0142ycha\u0107 z daleka. Kiedy m\u00f3wimy, co tu robimy i pytamy o \u017cycie w Wapnie, troch\u0119 si\u0119 pesz\u0105.- Tu o kopalni si\u0119 nie zapomina, nawet nasz sklep jest w dawnym biurze kopalnianym. A zapadliska? Mieszka\u0144cy ju\u017c si\u0119 przyzwyczaili do zagro\u017cenia – m\u00f3wi w ko\u0144cu jedna ze sprzedawczy\u0144. – Musieli si\u0119 przyzwyczai\u0107. Bo co innego mieli zrobi\u0107?Masz newsa, zdj\u0119cie lub filmik? Prze\u015blij nam przez dziejesie.wp.pl<\/p>\n